Archive for the ‘Wprowadzenie’ Category

Wiadomości ogólne

W roku 1970 V.R. Potter, onkolog pracujący w University of Wisconsin w Madison (USA) wystąpił z propozycją aby utworzyć nową dyscyplinę naukową która łączyłaby znajomość biologii (bios) z wiedzą dotyczącą wartości ludzkich (ethos) i nazwał ją określeniem bioetyka. W przekonaniu twórcy nowej nauki była ona konieczna, ponieważ pod koniec XX wieku życie na ziemi, szczególnie życie ludzkie, zostało zagrożone i nowa nauka powinna być „wiedzą o przetrwaniu” i w ten sposób pełnić rolę „pomostu do przyszłości”. Z podobnym wnioskiem wystąpił w tym samym czasie holenderski ginekolog A. Hellegers, pracujący w Instytucie Kennedy’ego przy Georgetown University (USA).

Postulaty uczonych domagających się utworzenia nowej dyscy­pliny naukowej nie były przypadkowe. Ci wybitni lekarze, podobnie jak miliony innych ludzi, pozostawali pod wrażeniem narastającej w XX wieku tendencji, którą wiele lat później papież Jan Paweł II nazwał w encyklice Evangelium vitae kulturą śmierci. Przejawem tej wrogiej postawy wobec życia jest ludobójstwo, które przybrało szczególnie wielkie rozmiary w niemieckim państwie Hitlera i w ZSSR pod rządami Stalina. Hitlerowska i stalinowska eksterminacja narodów połączona z niezwykłym bestialstwem przynoszącym nieopisane cierpienia milionom niewinnych ludzi domagała się podjęcia wszelkich możliwych kroków, by doświadczenia te nigdy więcej nie mogły się powtórzyć.

Proces w Norymberdze osądzający hitlerowskich zbrodniarzy ujawnił dane dotyczące makabrycznych eksperymentów medycz­nych i pseudomedycznych dokonywanych na więźniach obozów koncentracyjnych. W imię nauki łamane tam były wszelkie prawa boskie i ludzkie. Wiadomości o tych doświadczeniach były jeszcze świeże w pamięci społeczeństw zachodnich, gdy po II wojnie światowej zaczęły gwałtownie rozwijać się nauki biologiczne i me­dyczne, co umożliwiało głęboką ingerencję w struktury i funkcje komórek ludzkiego ciała. W konsekwencji prowadziło to do różnych manipulacji na organizmie ludzkim. Wiedza o nadużyciach niemiec­kich lekarzy w obozach koncentracyjnych była ostrzeżeniem przed możliwością nadużyć ze strony szybko rozwijających się nauk biologicznych i medycznych. W świecie nauki pojawiło się wtedy dramatyczne pytanie: Czy medycynie wolno wszystko, co potrafi? Pytanie to dotyczyło takich zagadnień, jak dokonywanie przeszcze­pów, ingerencji w genotyp ludzki, dokonywanie sztucznego zapłod­nienia i innych. Lekarze, prawnicy, etycy i teologowie zastanawiali się, jakie będą konsekwencje dla pojedynczych ludzi i całych społeczeństw, jeżeli te nowo odkryte możliwości medycyny i nauk biologicznych zostaną zastosowane w praktyce.

Okres po II wojnie światowej charakteryzuje się także wielkim rozwojem nauk technicznych. Gwałtowna industrializacja i urbani­zacja oraz rozwój komunikacji samochodowej poprawiały jakość życia milionów ludzi, równocześnie jednak coraz bardziej obciążały naturalne środowisko. Zaczęły pojawiać się tzw. kwaśne deszcze, obumierały lasy, ginęły coraz to nowe gatunki drzew i zwierząt. Ziemski ekosystem doznawał coraz większych szkód, co nie pozo­stawało obojętne dla zdrowia i samopoczucia milionów ludzi. W tej sytuacji zaczął powstawać szeroki ruch ekologiczny, którego celem było ocalić naturalne środowisko i zachować je dla następnych pokoleń.

Takie było tło powstania nowej dyscypliny naukowej zwanej bioetyką. Po kilkudziesięciu latach rozwoju dyscyplina ta okrzepła, rozwinęła się, stała się ogromnie ważną a nawet modną dziedziną wiedzy. Dziś uprawiana i nauczana jest ona na wielu uczelniach całego świata, również w Polsce. Coraz więcej środowisk, nie­zależnie od poglądów religijnych i politycznych, przejawia żywe zainteresowanie tą dziedziną nauki. Jan Paweł II mógł zatem napisać w encyklice Evangelium vitae, że obecnie „zjawiskiem szczególnie ważnym jest ożywienie refleksji etycznej wokół życia: powstanie i coraz szerszy rozwój bioetyki sprzyja refleksji i dialogowi – między wierzącymi i niewierzącymi, a także między wyznawcami różnych religii – o podstawowych problemach etycznych związanych z ludz­kim życiem”.

Współcześnie istnieje wiele określeń bioetyki. Wszystkie ukazują tę dyscyplinę jako naukę normatywną. Różnią się one natomiast ze względu na zakres problematyki, która powinna być przez bioetykę podejmowana. W definicjach bioetyki odbija się podwójna kon­cepcja rozumienia tej dyscypliny naukowej: bądź to jako etyki medycznej, bądź też jako etyki wiedzy o życiu i troski o zdrowie. To ostatnie ujęcie bioetyki przybliżają do etyki ekologicznej.

Uprawiana dziś bioetyka zajmuje się bardziej terapią niż profilaktyką. Tymczasem Potter, twórca bioetyki chciał stworzyć etykę środowiskową która przyczyniłaby się do zapobiegania choro­bom. Bioetyka bowiem, według niego, jest wiedzą dotyczącą globalnego przetrwania i jako taka powinna się zajmować rozwiązywaniem problemów biologicznych.

Bioetyka może być ujmowana indywidualistycznie, ponieważ zdrowie i życie jest dobrem osobistym każdego człowieka. Równo­cześnie jednak dobra te mogą być rozpatrywane ze społecznego punktu widzenia, są bowiem ogromnie ważnym czynnikiem życia zbiorowego. Społeczny kontekst bioetyki odnosi się w pierwszym rzędzie do rodziny. Wspólnota rodzinna, ze względu na swoje funkcje prokreacyjne i opiekuńcze, jest nazywana wspólnotą życia. Jako taka ma ona wobec życia i zdrowia szczególne zadania. Dlatego w rozważaniach tego serwisu jest mocno rozwinięty rodzinny aspekt bioetyki. Chociaż wątki rodzinne są mocno akcentowane w dalszych rozważaniach, to jednak nie na tyle jeszcze, aby rozważania te można było nazwać bioetyką rodzinną co było pierwotnym zamierzeniem autora. W serwisie  podej­mowane są w kontekście społecznym również takie zagadnienia bioetyczne jak uzależnienia, przeszczepy narządów, aborcja, eutanazja, kara śmierci, AIDS i wiele innych. Autor odważył się nawet wprowadzić problematykę wojny, która bywa zwykle omawiana w traktatach etyki życia społecznego, ponieważ wojna jest najgroźniejszym zamachem na życie ludzkie.

Każde z poruszanych zagadnień podejmowane jest w określonym schemacie: najpierw prezentowane jest samo zjawisko, następnie omawiane są przesłanki umożliwiające dokonanie jego oceny etycznej, wreszcie, o ile to możliwe, podawane są wskazówki dotyczące profilaktyki lub pomocy terapeutycznej.

Ochrona życia i zdrowia, ochrona naturalnego i duchowego środowiska człowieka stanowi dziś wielkie wyzwanie współ­czesności i dlatego też jest wielkim zadaniem dla każdego człowieka. Autor ma nadzieję, że serwis pomoże każdemu z nich pogłębić swoją świadomość, jak wielkim dobrem jest życie i zdrowie oraz co należy czynić, aby ten wielki dar chronić i promować u siebie i u innych.