Katechizmowe uzasadnienie godziwości kary śmierci

Opublikowany w roku 1992 Katechizm Kościoła Katolickiego podejmuje argumentację św. Tomasza. Katechizm przyjmuje założenie podstawowe, że życie ludzkie jest święte i „nikt, w żadnej sytuacji nie może rościć sobie prawa do bezpośredniego niszczenia niewinnej istoty ludzkiej”. Przyczyną i racją świętości oraz nienaruszalności ludzkiego życia jest jego pochodzenie i ukierun­kowanie na Boga oraz pozostawanie z Bogiem w specjalnej relacji. Szacunku dla ludzkiego życia domaga się również godność osoby i głoszone przez Jezusa przykazanie miłości bliźniego, w tym nawet miłości nieprzyjaciół. Konieczność respektowania ludzkiego życia opiera się także na doświadczeniu moralnym ludzi, do czego nawiązuje „złota zasada„. Katechizm powołuje się także na przypomniane w Kazaniu na Górze przykazanie „nie zabijaj”, zakazujące zabójstwa człowieka niewinnego.

Głosząc zasadę nienaruszalnej świętości życia Katechizm dopusz­cza jednak możliwość „uprawnionej obrony osób i społeczności” i podkreśla, że taka obrona jest dozwolona nawet wtedy, gdy domaga się zadania napastnikowi śmiertelnego ciosu. Katechizm zastrzega się jednak, że uprawniona obrona nie stanowi wyjątku od zakazu dobrowolnego zabójstwa niewinnego człowieka. Prawo do skutecz­nej samoobrony wyrasta bowiem z odpowiedzialności człowieka za własne życie. Ponieważ życie jest najważniejszą doczesną wartością człowieka, wolno mu podejmować wszystkie dostępne działania dla ochrony tej wartości przed niesprawiedliwą agresją.

Uprawniona samoobrona jest według Katechizmu prawem zagrożonego człowieka. W przypadku jednak, gdy zagrożone jest życie drugiej osoby, dobro wspólne rodziny lub państwa, obrona taka staje się nie tylko prawem ale również „poważnym obowiąz­kiem” tego, kto jest odpowiedzialny za te wartości. Szczególnie ważne jest to ostatnie stwierdzenie przyznające prawo i obowiązek władzy państwowej obrony życia i dobra wspólnego. W ten sposób Katechizm nawiązuje do tradycyjnej nauki Kościoła i uznaje, że w przypadku zagrożenia tych dóbr, prawowita władza może i powinna unieszkodliwić napastnika oraz wymierzyć mu karę odpowiednią do ciężaru przestępstwa, „nie wykluczając kary śmierci w przypadkach najwyższej wagi”.

Aby skuteczna, uprawniona obrona osób i społeczności, implikująca zabójstwo napastnika i karę śmierci była dopuszczalna, muszą zachodzić dwa podstawowe warunki. Najpierw zabójstwo niesprawiedliwego napastnika musi być wtórnym, niezamierzonym skutkiem działania. Pierwszym, zamierzonym skutkiem działania zaś ma być ochrona należnych praw, w tym przede wszystkim prawa do życia. Drugim koniecznym warunkiem jest nieodzowność takiego działania. Warunek ten może być spełniony tylko wtedy, gdy zabójstwo napastnika lub kara śmierci są jedynymi dostępnymi środkami obrony życia lub ochrony dobra wspólnego. „Jeśli środki bezkrwawe wystarczą do obrony życia ludzkiego przed napastnikiem i do ochrony porządku publicznego oraz bezpieczeństwa osób, władza powinna stosować te środki, gdyż są bardziej zgodne z kon­kretnymi uwarunkowaniami dobra wspólnego i bardziej odpowiadają godności osoby ludzkiej”. Dodajmy, że w myśl Katechizmu kara śmierci może być brana pod uwagę wyłącznie „w przypadkach najwyższej wagi”.

Jan Paweł II w encyklice Evangelium vitae  podejmuje uzasadnienie katechizmowe mówiące o dopuszczalności stosowania kary śmierci w przypadku „absolutnej konieczności”. Przyjmując tradycyjną naukę Kościoła na temat kary głównej papież dodaje, że „dzisiaj jednak, dzięki coraz lepszej organizacji instytucji penitencjarnych, takie przypadki są bardzo rzadkie, a może już nie zdarzają się wcale”. Podniesiona przez Jana Pawła II wątpliwość, czy dzisiaj zachodzą warunki usprawiedliwiające praktykę kary śmierci nie oznacza jej całkowitego odrzucenia. Papież bowiem nie podważa samej zasady kary głównej. Zwraca jedynie uwagę na zachodzące zmiany w organizacji społeczeństwa, które sprawiają że kara ta przestaje być „absolutną koniecznością”. Trzeba jednak zauważyć, że organizacja instytucji penitencjarnych jest rzeczy­wistością dynamiczną zmienną. Podlega ona takim czynnikom jak kultura, poziom rozwoju gospodarczego i społecznego, moralność. Dlatego istotne różnice w tej organizacji mogą zachodzić nie tylko pomiędzy poszczególnymi krajami, ale także w tym samym społeczeństwie na przestrzeni czasu. Biorąc to pod uwagę trzeba dojść do wniosku, że wypowiedzi prasowe zawierające przekonanie o zdecydowanym odrzuceniu przez encyklikę kary śmierci nie mają wystarczających podstaw.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.